•   یلدا ، واژه یلدا برگرفته از زبان "آرامی" به معنای تولده. هزاران سال پیش وقتی آریایی ها کوچ را به سمت سرزمین های جنوبی آغاز کردند، یکی از اقوام آنها نیز به سمت ایران ما آمدند. "کاسپین" نام این قوم بود. کاسپ ها مردمانی با چشمان روشن کبودی رنگ و موی بور بودند که ابتدا به گیلان رفته و سپس در سراسر ایران پراکنده شدند. آنها بسیار زرنگ و باهوش و قدرتمند بودند، بناهایی چون " زیگورات چغاز نبیل ، پل های موسوم به آناهیتا و قنات های دزفول و شوشتر حاصل کار آنهاست. آنها با ساختن چهار طاقی های خاص توانستند پی به انحراف ۲۳ درجه ای مدار زمین نسبت به خورشید ببرند و با ساختن تقویمی دقیق پی بردند که آخرین شب قبل از زمستان طولانی ترین شب است. ایرانیان باستان بعدها پی بردند که از فردای آن شب روزها طولانی تر می شوند، آنها بر این باور بودند که خدای خورشید بر زمین دوباره می دمد. دی نام باستانی ماه اول زمستان در آیین پارسی به معنای تولد دوباره خورشید است که واژه  Day  در زبان انگلیسی به معنای روز هم از همین مساله نشات می گیرد.
  •   در اهمیت این شب نزد اقوام کهن همین بس که مصریان از ۴۰۰۰سال قبل این شب را تا مدت ۱۲ روز جشن میگرفتند. یونانی ها و آشوری ها هم به همین منوال که در این بین آیین امروزی ما به آشوریان بسیار نزدیک است.
  •   ایرانیان از دیرباز و اکنون ما در این شب هندوانه وانار و آجیل  میخوریم  و به شب نشینی و خوش وبش میرویم و البته به حافظ تفال میزنیم. فلسفه میوه های این شب پر دانه بودن آنهاست که بیانگر پر برکتی است.
  • در ایران باستان  در روز اول دی پادشاهان پس از یک شب جشن و خوش گذرانی، ردای سپید پوشیده و تاج شاهانه سر کرده و به دامن طبیعت میرفتند، فرش بزرگی پهن کرده و بر روی آن اقسام خوراکی ها را می گذاشتند. خدمتکاران و بردگان در این روز آزاد بودند و مانند مردم عادی به شهر می رفتند.
  •  برخی اقوام ایرانی در این شب رسوم خاصی دارند : در آذربایجان خانواده تازه داماد خوانچه ای تهیه کرده و به منزل نامزد او (تازه عروس ) می برند. در شیراز سفره ای به مانند نوروز می اندازند و در مراسم خاصی بساط فال حافظ  را به راه می کنند. در همدان فالی می گیرند با نام فال سوزن، در خراسان اما شاهنامه فردوسی می خوانند، در اردبیل هم علاوه بر هندوانه و آجیل ، قورقا(گندم برشته) ونخودچی و کشمش می خورندو...
  •     از مجموعه پر مفهوم سنن ایرانی تعداد زیادی را به فراموشی سپرده ایم (اسپندار مذگان یا همان روز عشق) تعدادی را تحریف کرده ایم(چهارشنبه سوری) وتعدادی را حفظ کرده ایم(نوروز ویلدا)اگر می توانید فراموش شده ها و تحریف شده ها را احیا کنید والا این آخرین نشانه های افتخار را حفظ کنیم.